De drie rivieren gebundeld

de drie rivieren alfred birney

Drie rivieren spelen een belangrijke rol in het leven van een Nederlandse gitarist die in schitterende vertellingen in deze heruitgegeven en herziene drieluik stromen. De Lossie in Schotland brengt hem naar voorbije eeuwen, toen de oervader van zijn familie voor bewezen moed tijdens veldslagen een familiewapen en een baronie geschonken kreeg. Zijn Nederlandse familiegeschiedenis in latere tijden krijgt gestalte aan de IJssel bij Deventer, de stad waar zijn overgrootvader vandaan komt. Het derde deel is een roadshow naar de Brantas, de langste rivier van Oost-Java, die de koloniale geschiedenis van Nederland in Indonesië weerspiegelt.

‘Aan het toch al schitterende kralensnoer van de Nederlands-Indische literatuur heeft Birney drie parels toegevoegd.’ – Kester Freriks

‘Pas als ik de drie delen naast elkaar bekijk, valt op welk minimalistisch meesterwerk Birney met deze trilogie afgeleverd heeft. Geen letter staat te veel op papier, de drie Rivieren sluiten perfect op elkaar aan.’ – Indisch 3.0

De Littéraire Witte Prijs 2020 voor Alfred Birney’s Niemand bleef

Persbericht:

De Littéraire Witte Prijs, van de Haagse Sociëteit de Witte, zal op 18 maart 2020 worden uitgereikt aan Alfred Birney voor het boek Niemand bleef, Dagboek van Meneer B. 2005-2011, dat verscheen in de eerbiedwaardige reeks Privé-domein van De Arbeiderspers. De tweejaarlijkse prijs, bestaande uit €5000,- en een legpenning, wordt dan voor de 21e maal uitgereikt. De eerste winnaar was Hella Haasse in 1977. Naast hoge literaire kwaliteit is ‘een zekere binding aan Den Haag’ een voorwaarde voor deze prijs.

De jury bestond uit drie leden van de Littéraire Tafel van de Sociëteit de Witte: Albert van der Schaaf (voorzitter), Marry Molenaar en Hildelies Pennington de Jongh – Balk.

Juryrapport (beknopt):

De jury was eensluidend van oordeel dat Niemand bleef de Littéraire Witte Prijs 2020 toekomt vanwege de niets ontziende eerlijkheid en openheid over ervaringen en gevoelens, waarmee hij de lezers toegang geeft tot zijn vruchtbaar schrijverschap, zijn ideeën, zijn familie- en liefdesleven, zijn (erotische) fantasieën, zijn vriendschappen, zijn essayistische beschouwingen over collega-schrijvers, zijn muzikale fascinatie, en vele andere kanten van zijn persoonlijkheid. Het boek is geschreven in een aansprekend, helder en van humor en zelfrelativering doortrokken proza.

Niemand bleef; dagboek van Meneer B.
Niemand bleef; dagboek van Meneer B.

Het dagboek van Meneer B. speelt vrijwel volledig in Den Haag, waar hij woont en werkt. Na een hartaanval fietst hij regelmatig zijn ‘cardio-revalidatie ronde’ over de Kerkhoflaan waar nog de sfeer hangt van Couperus, langs de Scheveningse gevangenis, waar hij de Littéraire Witte Prijswinnares (1989) Helga Ruebsamen tegenkomt, en vervolgens omhoog over de Scheveningse slag naar de boulevard, waar hij in het duin het verminkte gelaat ‘Light of the Moon’ bewondert en hij de spot drijft met de Sprookjesbeelden aan Zee.

Het dagboek van Meneer B. beslaat een periode tussen 2005 en 2011 waarin sprake is van een ontwikkeling in zijn schrijverschap van ghostwriter om den brode en, na herstel van zijn hartaanval, tot voltooiing van een ‘Rivieren trilogie’ waarna hij besluit tot het schrijven van een ‘duizelingwekkend’ boek, dat hij al op zijn twintigste had willen schrijven. Met dit boek, getiteld De tolk van Java, zou hij in 2017 bij het grote publiek doorbreken en zowel de Libris Literatuurprijs als de Henriette Roland Holst-prijs winnen. Zo kan dit dagboek ook worden gezien als een aanloop naar één van de meest belangwekkende Nederlandse romans van dit decennium.

Dit evenement betreft een besloten evenement, aanwezigheid is alleen toegestaan op uitnodiging.

Update: vanwege de corona-crisis zijn uitreiking en evenement tot nader order uitgesteld.

Toneelversie van De tolk van Java

Na schitterende vertolkingen van Max Havelaar, Heren van de Thee en De Stille Kracht sluit producent Hummelinck Stuurman haar vierluik over ons koloniale verleden in Nederlands-Indië af met De tolk van Java. Dit verhaal over vaders en zonen, naar de prachtige, autobiografische bestseller van Libris Literatuur Prijs-winnaar Alfred Birney, laat een tot nu toe onderbelicht perspectief zien: de trauma’s die vele gemengde Nederlandse en Indische gezinnen aan hun verleden overhielden. Alan’s gezin en zijn jeugd worden bepaald door een tirannieke vader. Wanneer Alan diens vroegere dagboeken over zijn leven in Indië gaat lezen, wankelen echter zijn sarcasme en haat. Is begrip mogelijk?

De tolk van Java is spannend, ontroerend en bij vlagen humoristisch. De voorstelling geeft inzicht in onze koloniale geschiedenis en het complexe mechanisme van hoe slachtoffers daders kunnen worden. Het ene moment vecht je met elkaar, om vervolgens lijnrecht tegenover elkaar te staan. Wat voor gevolgen heeft dit voor een mens, zijn omgeving en het leven dat nog voor ze ligt?

Na enkele try outs, waarvan de laatste in Den Haag in de Koninklijke Schouwburg op vrijdag de 15e november, ging de toneelwerking van de bestseller De tolk van Java in première op zaterdag de 16e november om 20:15 uur. Voor wie de indrukwekkende voorstelling heeft gemist: er volgt nog een derde in Den Haag, op vrijdag 21 januari 2020. In totaal worden er 50 voorstellingen door het hele land opgevoerd.

Voor de speeldata van 50 voorstellingen op diverse landelijke podia, bezoek de website van Hummelinck Stuurman Theaterbureau.

Recensies toneelversie:

‘Birneys boek is door Ignace Cornelissen uitstekend bewerkt voor theater.’ – Trouw ****

‘De toneelbewerking daarvan levert een indrukwekkende voorstelling op. Kippenvel.’ – Theaterkrant

‘Theaterbewerking De Tolk van Java maakt diepe indruk’ – TheaterParadijs

‘De tolk van Java’ van Theaterbureau Hummelinck Stuurman is gedurfd sober theater, dat op integere wijze de confrontatie met het verleden aangaat.’ – NRC ****

‘Het is aangrijpende materie, door Alfred Birney verwerkt in een pijnlijk boek, niet voor niets een bestseller en bekroond met de Libris Literatuurprijs. Maar de toneelversie stelt teleur. Zonde.’ – de Volkskrant **

‘Als je een roman van 540 bladzijden terugbrengt naar een toneelstuk van twee uur, moet er doorgestreept worden. Dat heeft theatermaker Ignace Cornelissen in de toneelbewerking voortreffelijk gedaan.’ – PZC

‘Met De tolk van Java, waarin Bruijning en Stheins excelleren, sluit producent Hummelinck Stuurman op waardige en gedurfde wijze haar vierluik over het koloniale verleden in Nederlands-Indië af.’ RTVA

Een gordel van smaragd? Van Multatuli tot Birney – een lezing

Op vrijdag 18 oktober 2019 vond in zaal 019 van het Lipsius-gebouw van de Universiteit Leiden de Derde Indische Letteren-lezing plaats met een voordracht van dr. Jacqueline Bel, universitair hoofddocent moderne Nederlandse letterkunde aan de Vrije Universiteit Amsterdam, onder de titel:

Een gordel van smaragd? Van Multatuli tot Birney

Hierboven een opname van het derde en laatste deel van de lezing. Van de volledige lezing zijn voor zover bekend (nog) geen opnames. Overigens verschijnt van de lezing mettertijd een artikel. De uitnodigingstekst voor bijwoning van de lezing luidde als volgt:

In het beroemde slot van de canonieke en kritische roman Max Havelaar uit 1860, waarin Multatuli koning Willem III erop wijst dat de Javaan in zijn naam wordt mishandeld, wordt de kolonie omschreven als ‘’t prachtig ryk van Insulinde dat zich daar slingert om den evenaar, als een gordel van smaragd…’ Later werd het gebruikelijk Nederlands-Indië aan te duiden als de ‘Gordel van smaragd’, een cliché met een tempo-doeloe-inkleuring van de tropische schoonheid van de Indonesische archipel en zijn inwoners.

Alfred Birney, auteur van de bestseller De tolk van Java (2016) ‘haat’ deze term dan ook, zo meldt hij in een interview uit 2018. Elders noteert hij: ‘Geen romantische verhalen over de Gordel van Smaragd met zijn groene sawa’s en mystieke sfeer, maar levendige vertellingen over multiculturele spanningen.’ Deze verschuiving in de betekenis roept vragen op. Wanneer werd de kritische visie in de Max Havelaar vervangen door een nostalgisch tempo-doeloe-verhaal? En in hoeverre staat de Indisch-Nederlandse literatuur nu in de kritische traditie van de Max Havelaar? Welke elementen komen terug in de Indische roman die na 1860 populair wordt in de (post)koloniale literatuur? In de derde Indische Letterenlezing zal Jacqueline Bel ingaan op deze vragen, waarbij zij een tocht maakt langs een aantal Indisch-Nederlandse romans van 1860 tot nu, van de Max Havelaar tot De tolk van Java.

Fluiten in het donker: De kloof

De vierde editie van Fluiten in het donker is een samenwerkingsverband van de drie omroepen AVROTROS, NTR en VPRO, het NPO-fonds en het Nederlands Letterenfonds. Dit jaar staat de editie van Fluiten in het donker in het teken van monologen van schrijvers rond het thema de kloof. Alfred Birney schreef Hallucinair ritueel, dat wordt uitgezonden als aflevering 6 in een podcastuitzending van 12 minuten vanaf woensdag 19 december. Nacht vrijdag 28 op zaterdag 28 december op Radio 1 van 00:00 – 01:00. Alfred Birney’s hoorspel Fluiten in het donker met aansluitend een interview met de schrijver in VPRO’s Nooit meer slapen.

de kloof vpro birney