East is East en zoiets

Een van de beroemdste uit het verband gerukte citaten uit de traditionele wereldliteratuur is de volgende: East is east and West is West and never the twain shall meet. Wordt verzucht door lui die willen onderstrepen dat het wel nooit wat zal worden tussen Oost en West. Interculturele samenwerking en etnische kruisbestuiving zijn een ijdele hoop en daarom zingen zij: East is East en bla is bla.

Het citaat komt uit het gedicht The ballad of East and West van Rudyard Kipling (1865 – 1936), de eerste Engelse schrijver die de Nobelprijs ontving. Zijn Jungle Book is wereldberoemd en bijkans geannexeerd door Walt Disney. Kipling, geboren in Bombay, propageerde het Britse imperialisme en heeft menig lezer afgeschrikt met zijn twijfelachtige raciale vooroordelen. Dat hij vaak zo slecht is geciteerd is dus niet in de laatste plaats zijn eigen schuld. Het citaat krijgt een andere connotatie wanneer je de hele strofe leest: Oh, East is East and West is West and never the twain shall meet, Till Earth and Sky stand presently at God’s great Judgment Seat; But there is neither East nor West, Border, nor Breed, nor Birth, When two strong men stand face to face, tho’ they come from the ends of earth!

Voorwaar geen grootse poëzie, maar goed, we moeten het ermee doen. Kipling zag dus niet alleen de moeilijkheden tussen Oost en West, maar ook de mogelijkheid van een ontmoeting: But there is neither East nor West… etc. Het is deze uitbreiding die ik laatst een Russische publicist zag gebruiken in een artikel dat Europa ervan moet overtuigen dat Rusland weliswaar ten Oosten van Europa ligt maar dat de Russen zichzelf nooit hebben georiënteerd op India of China en zij alleen daarom al niet tot het Oosten behoren en bovendien op grond van allerlei historische voorbeelden hooguit Oost-Europees genoemd kunnen worden en dat dus toetreding tot Europa niet meer dan ‘natuurlijk’ zou zijn. Tenslotte was Rusland ooit een deel van Europa, etc. Kortom: waar een wil is, is een weg.

Toch had die Rus beter een ander voorbeeld kunnen nemen, want die eerste zin van Kipling zit zo in de westerse kukeleku-cultuur ingebakken, dat zelfs computers ermee zijn besmet. Zo moest er ooit een interface komen voor Windows en Macintosh vanwege allerlei communicatieproblemen. De ontwerpers hadden er een naam voor nodig en verzonnen TWAIN, waarmee ze teruggrepen op Kipling. Omdat TWAIN in hoofdletters werd gespeld dachten velen dat het een acroniem was. Een wedstrijd moest het woord verklaren. Een slimmerik bedacht: Technology Without An Interesting Name… Fun! Intussen is China druk bezig aan een eigen computerbesturingssysteem. Nou Kipling, nog even en je kunt Bill Gates horen orakelen: East is East and West is West and never the technology shall meet.

Haagsche Courant, vrijdag 11 juli 2003