Matchboox

matchboox alfred birneyAlfred Birney
De taart en de kat
Gadget
Illustraties: Joyce Bloem
Matchboox: 2011
Uitverkocht.

De populaire serie Matchboox heeft een verhaal van Alfred Birney aan haar collectie toegevoegd. Een leuke gadget als verjaardagscadeautje, ludiek relatiegeschenk, etc. Een Matchboox is een klein, handgemaakt boekje in een lucifersdoosje. Zowel lezers als verzamelaars zijn er dol op en de items worden veelvuldig betwitterd. Ze zien er prachtig uit en kosten slechts 4,95. Levertijd: enkele dagen.

Bij Matchboox vinden matches plaats van schrijvers en illustrators / beeldend kunstenaars. Alfred Birney vond zijn match in Joyce Bloem, die tien jaar geleden al mooie stukken schreef en illustreerde voor zijn geruchtmakend E-zine Yournael van Cyberney & Co. Alfred Birney schreef zijn korste verhaal ooit: De taart en de kat. Joyce Bloem verwerkte de tekst knap in kleurige illustraties. De website van Matchboox vermeldt als cadeautip bij De taart en de kat het volgende: Voor dromers en spirituele mensen

 

Metamorfoza

langpootmugMijn uitgever stuurde me een webadres uit talloos veel miljarden, waarop een would-be-schrijver uit talloos veel miljoenen probeert een boek van mij te recenseren. De tijd waarin de smaak van het leesvee werd bepaald door een handjevol recensenten in landelijke dagbladen, veelal gemankeerde schrijvers, is voorbij. Het is geen tijd om naar terug te verlangen, maar zeker niet om te verafschuwen. Er zit geen filter meer tussen schrijver en leesvee, hooguit een robot vermomd als zoekmachine, die bepaalt welke teksten als eerste worden getoond in de resultaten na een zoekopdracht. Kwaliteit was ooit een fenomeen waarover heftig werd gestreden. Thans heeft het woord zijn betekenis verloren, als het al de aandacht krijgt van de kudde die zich te loeien begeeft op de hobbelige velden van Facebook, WordPress.com en wat al niet meer. Nederland heeft naar schatting 2000 serieuze lezers en ongeveer een miljoen would-be-schrijvers. Een serieuze lezer is iemand die het vermogen bezit zelfstandig een boek te beoordelen zonder oor voor dom geblaat van buitenaf. Een would-be-schrijver is een plaag, een insect dat zou moeten worden doodgetrapt. Nou klinkt dit wel heel erg oneerbiedig ten opzichte van de talloos vele prutsers op het internet en daarom zouden ze het misschien beter verdienen om edel te sterven. Maar ja, hoe herkent een insect zichzelf in de weerspiegeling van zijn laptopscherm? En waar hangen de samoerai uit met hun scherpgeslepen zwaarden? Er zijn mensen die denken dat het hiernamaals onze driedimensionale wereld doorkruist. Dat tijden en parallelle werelden door elkaar heen lopen. Thans is het januari 1621. Jan Pieterszoon Coen gaat met een aanzienlijke vloot bij Lonthor voor anker, het grootste van de Banda-eilanden. Veertig compagnieën peddelen in sloepen naar het strand, versterkt met in Japan geronselde samoerai. Hier gaat een van de ergste moordpartijen uit de geschiedenis van de VOC plaatsvinden. Duizenden mannen, vrouwen en kinderen vinden de dood. Honderden Bandanezen worden in scheepsruimen gestouwd om op de slavenmarkt te worden verkocht. De samoerai ontfermen zich over ruim veertig dorpsoudsten; hun hoofden worden op bamboespiesen gestoken. Mensen vluchten de bergen in, lijden honger en stierven door ziekte. Aan het einde van de operatie zijn van de oorspronkelijke bevolking van 15.000 inwoners nog slechts enkele honderden Bandanezen in leven… Dit heet bij ons “een stukje” koloniale geschiedenis, dames en heren.

Boekenlijst voor schrijvers in spé

Iemand vroeg me een lijst te maken van voorbeeldige boeken voor een schrijver in spé. Hier is een voorlopige.

Sei Shōnagon – Het hoofdkussenboek (Amsterdam, 1986)
Een van de oudste romans uit de wereldliteratuur (Japan, omstreeks het jaar 1000). Prachtige voorbeelden voor hoe je snapshots neerzet, korte verhalen, anekdotes en columns schrijft en hoe je nowadays zou kunnen bloggen.

Yasunari Kawabata – De danseres van Izu (Amsterdam, 1982)
Eerste, uiterst korte novelle van deze Nobelprijswinnaar. Zeer minimalistisch proza, uit het Japans (1926). Mooi voorbeeld voor een langer verhaal. Let op wat hij weglaat en toch laat zien.

Marguerite Duras – Zomeravond, halfelf (Rijswijk, 1993)
Franse novelle uit 1960 ongeveer. Als je een spannend verhaal wilt schrijven, neem dan drie personen, geen twee. In deze novelle een driehoeksverhouding. Tekst in o.t.t. Erg moeilijk is dat: het lukt of het lukt niet. In de huidige Nederlandse literatuur wordt het al gauw amechtig proza. Let op het minimalistisch taalgebruik.

Samuel Beckett – Verhalen en teksten zomaar (Amsterdam, 1976)
Voorbeeldig proza voor het oefenen van belevend perspectief. Teksten uit 1958 van deze Ierse Nobelprijswinnaar, maar geschreven in het Frans. Hogeschoolschrijverij, zeer goed om ook eens zo te oefenen.

Armando – De straat en het struikgewas (Amsterdam, 1988)
Hoe je een roman schrijft in fragmenten. Absolute aanrader!

Patrick Modiano – Verdaagd verdriet (Amsterdam, 1990)
Vage, ijle sfeer oproepen met eenvoudig taalgebruik. Hoe te schrijven zonder plot.

Simon Vestdijk – Het Veer (Amsterdam, 1972)
Hoe je een novelle schrijft vanuit Google Earth perspectief… Verschrikkelijk knap geschreven, echt subliem. Wereldniveau. Ik weet niet van je hier van kan leren. Het zou kunnen dienen als voorbeeld: zo goed wil ik ook ooit kunnen schrijven!

Franz Kafka – De gedaanteverwisseling (Amsterdam, 1977. Uit: Verzameld Werk)
Hoe je met een ongeloofwaardige gebeurtenis toch een overtuigend verhaal kunt schrijven.

F. van den Bosch – Het regenhuis en andere verhalen (Amsterdam, 1978)
Literair hoog boven anderen uittorenen, zo kun je óók Indische verhalen schrijven. Het hoeft niet allemaal babbelproza te zijn. Het titelverhaal is een fraai voorbeeld van hoe je een langer verhaal kunt schrijven. Let op de slotzin. Die lijkt een beginzin.

Gabriel García Márquez – Honderd jaar eenzaamheid (Amsterdam, 1972)
De kunst van het vertellen… Dit is de roman die elke schrijver wel had willen schrijven. Techniek is moeilijk te doorgronden. Veel levens- en schrijfervaring gewenst. Plus wijsheid en kennis van de geschiedenis.

Schrijven aan een boek

Schrijven aan een boek kan merkwaardig associatief gedrag veroorzaken. Zo luister ik deze dagen aldoor naar deze aria van Händel, het Ombra mai fù uit de opera Serse (Xerxes) (1738), hier vertolkt door de Japanse countertenor Yoshikazu Mera. Tegelijk leg ik de laatste hand aan het derde en laatste deel van mijn novellenreeks. Het eerste, Rivier de Lossie (2009), speelt in Schotland. Het tweede, Rivier de IJssel (2010), speelt in Nederland en het deel-in-wording, Rivier de Brantas, speelt op Java.

Dit derde deel is een quasi roadshow, met terugblikken op onder andere de oorlog die Nederland in Indonesië voerde nadat het land zelf was bevrijd van de Duitsers. Een oorlog die eufemistisch de Politionele Acties worden genoemd, door Ad van Liempt gebombardeerd tot Een mooi woord voor oorlog. Ik ga daar niet diep op in, ook niet op de Japanse bezetting die enkele jaren eerder plaatsvond. Wél op de liefde die een familielid van me opvatte voor een Japanse officier. Zeg maar een verhaal zoals Il portiere di notte (1973) van Liliana Cavani (The Nightporter), maar dan zonder een weerzien. Ik beschreef het al eens in het verhaal Zonder gezicht, gepubliceerd in de anthologie Vertrouwd en Vreemd (2000), maar bewerk het nu in een andere context.

Er is veel geschreven over zogeheten “troostmeisjes” maar weinig tot niets over meisjes die eenvoudig een liefdesaffaire hadden met Japanse officieren. Mijn vader haatte Japanners en alles wat met Japans te maken had. Veel Indische mensen en Indo’s haatten Japanners. Ik ben opgegroeid in een milieu waarin de haat jegens Japanners nog sterker was dan de huidige weerzin van Hollanders jegens Marokkanen op alle denkbare niveaus, tot aan de landelijke politiek toe.

De haat die mijn vader koesterde tegen de Japanners heb ik niet overgenomen. Mijn broer evenmin. Hij nam ooit luitlessen bij een Japanse leraar, in een tijd waarin de vader van een vriend van me met een hakbijl een piano van Japans fabrikaat te lijf ging, die zijn dochter in alle onschuld had aangeschaft.

Japanners kunnen gek zijn op Europese kunst en cultuur. En andersom, Europeanen kunnen dol zijn op Japanse kunst en cultuur. Literatuur, gevechtskunst, muziek, schilderkunst, beeldende kunst, architectuur… Kunstenaars staan veelal boven het ordinaire geweld van alledag of proberen gedachtes aan oorlog te bezweren door zich in de kunstuitingen van de (voormalige) tegenpartij in te leven. Yoshikazu Mera is zo iemand. Zijn stem klinkt hemels. Cross-over artiesten geven me altijd hoop op een fatsoenlijker wereld. Altijd.

Javaans Vuurwerk in Reisgids Indonesië Oorlogsplekken 1942-1949

De Reisgids Indonesië – Oorlogsplekken 1942-1949
Hans van den Akker, Alfred Birney, Ferry Bounin & Paulien van der Geest, Esther Captain en Wim Manuhutu
Redactie: M.C.A. van Bijnen, Noes Lautier, S.J. van Schuppen
Uitgeverij Open Kaart: 2010
ISBN: 978-90-75437-41-6
300 blz. €29,95.
Bestellen bij o.a. Bol.com en in de reguliere boekhandel.

Deze reisgids, met belangrijke historische informatie en een roadshowverhaal van Alfred Birney, maakt de reiziger letterlijk en figuurlijk wegwijs in de oorlogsjaren van 1942 tot 1949, van de Japanse bezetting van Nederlands-Indië tot aan de soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië. Een zoektocht naar de sporen van dit verleden: interneringskampen, begraafplaatsen, musea, monumenten en andere plekken van herinnering. Een gids met historische achtergronden én actuele beschrijvingen en leestips. Een gids die ooggetuigen,
en zeker ook kinderen en kleinkinderen inzicht geeft in de jaren van toen binnen de context van het postkoloniale heden. De Reisgids Indonesië – Oorlogsplekken 1942-1949 is een praktische gids bovendien, die de reiziger ter plekke de weg wijst met informatie over bijvoorbeeld hoe de, soms moeilijk traceerbare, locaties te vinden, over logies en eten en drinken. Fraaie (detail)kaarten helpen daarbij.